Donderdag zag ik op NPO Nieuwsuur een reportage over openheid in de zorg en wat daarin werd aangeduid als “medische missers”. Juist die term bleef bij mij hangen. Niet omdat er geen fouten worden gemaakt in de zorg, waar mensen werken, kunnen dingen misgaan, maar omdat het woord “misser” al snel een oordeel in zich draagt. Geen arts, verpleegkundige of andere zorgprofessional gaat immers aan het werk met de intentie een patiënt schade toe te brengen. Juist wanneer we willen dat zorgprofessionals open zijn over wat er is gebeurd, is het belangrijk dat we ruimte houden voor een gesprek waarin niet meteen wordt geoordeeld.
Gelukkig liet de uitzending ook een belangrijker en genuanceerder verhaal zien: het belang van openheid in de zorg. Dat is een onderwerp waar Centramed zich al jaren voor inzet. En juist vanuit die ervaring willen wij graag een ander perspectief toevoegen.
De indruk dat openheid in ziekenhuizen nog onvoldoende aandacht krijgt, herkennen wij niet als het volledige beeld. In onze gesprekken met ziekenhuisbestuurders zien wij dat openheid hoog op de agenda staat. Het is een onderwerp waar bestuurders, juristen, klachtenfunctionarissen en zorgprofessionals voortdurend mee bezig zijn. Dat blijkt ook uit de grote belangstelling en waardering voor onze masterclasses over dit onderwerp.
De afgelopen jaren is bovendien een duidelijke ontwikkeling zichtbaar. Mede dankzij de Wkkgz informeren ziekenhuizen patiënten steeds vaker tijdig en zorgvuldig wanneer een behandeling anders verloopt dan verwacht. Daarmee is niet alles opgelost, maar de beweging naar meer openheid is onmiskenbaar.
Ook in onze eigen praktijk zien we signalen die daarop wijzen. Het aantal claims bij Centramed, waarbij uiteindelijk geen sprake blijkt van een verwijtbare fout, neemt af. Een mogelijke verklaring is dat ziekenhuizen sneller het gesprek aangaan met patiënten, uitleg geven en ruimte bieden voor vragen, emoties en zorgen. Daardoor kan veel onduidelijkheid worden weggenomen voordat deze uitgroeit tot een formeel geschil.
Dat betekent niet dat er geen ruimte voor verbetering is. Die is er altijd. Openheid klinkt vanzelfsprekend, maar is in de praktijk soms ingewikkeld. Een zorgprofessional moet niet alleen vertellen wat er is gebeurd, maar doet dat vaak ook in een situatie waarin hij of zij zelf geraakt is door de uitkomst. Daarom is het belangrijk dat ziekenhuizen blijven investeren in vaardigheden, ondersteuning en een cultuur waarin zorgprofessionals zich veilig voelen om moeilijke gesprekken te voeren.
Tegelijkertijd vraagt een open cultuur ook iets van patiënten en hun naasten. Een gesprek met de behandelend arts, klachtenfunctionaris of, waar passend, het bestuur kan soms meer duidelijkheid en begrip opleveren dan een formele procedure. Uit de Nieuwsuur-reportage werd terecht zichtbaar hoe belastend zo’n tuchtprocedure voor een arts kan zijn.
Dat roept wat ons betreft een bredere vraag op: hoe zorgen we ervoor dat patiënten hun recht kunnen halen én dat zorgprofessionals zich veilig genoeg voelen om open te zijn over wat er is gebeurd?
Die belangen hoeven elkaar niet uit te sluiten. Integendeel. Een werkelijk open zorgcultuur vraagt om ruimte voor beide kanten: voor patiënten die behoefte hebben aan erkenning, uitleg en rechtvaardigheid én voor zorgprofessionals die moeten kunnen vertellen wat er is gebeurd, daarvan leren en zich waar nodig kwetsbaar kunnen opstellen. Dat gesprek zou wat ons betreft altijd een serieuze kans moeten krijgen.
Laten we daarom niet alleen kijken naar wat er nog niet goed gaat, maar ook naar wat er de afgelopen jaren al is veranderd. De zorg is volop in beweging. Ziekenhuizen en hun bestuurders investeren in kwaliteit, veiligheid en openheid, en veel professionals zetten zich iedere dag in om patiënten zo goed mogelijk te informeren en te begeleiden wanneer een behandeling anders uitpakt dan gehoopt.
Dat verdient niet alleen kritische aandacht, maar ook waardering en steun. Want uiteindelijk hebben patiënt én zorgprofessional hetzelfde belang: leren van wat er misgaat, vertrouwen behouden en de zorg iedere dag een beetje beter maken.